7 Ağustos 2026'da üç adam Mekke'de bir belge imzaladı; belge dünyanın başkentlerinde çok farklı okundu. Ankara'da "tarihî dönüm noktası" denildi. Brüksel'de: yorum yok. Washington'da: kısa tutulmuş bir övgü. Tahran'da: sessizlik.
Recep Tayyip Erdoğan yıllardır bu ana doğru çalışıyordu. Tam olarak bu paktı olmasa da, bu tür bir sahneyi hedefliyordu: Washington'da tasarlanmamış bir bölgesel düzenin mimarı olarak Türkiye Cumhurbaşkanı.
"Makkah Joint Defence Agreement" adlı anlaşmanın temel maddesi, ifadesi itibarıyla basit: Üç devletten birine yönelik silahlı saldırı, üçüne birden yapılmış sayılır. Pakt böylece NATO Antlaşması'nın 5. maddesindeki modeli izliyor. Metnin açıklamadığı şey ise karşılıklı yardım yükümlülüğünün hangi koşullarda, hangi araçlarla ve hangi süre içinde devreye gireceği. Anlaşmanın tam metni kamuoyuna açık değil; bu boşluk bir ihmal değil, tasarım ilkesi.
Kişi nereye gidiyor?
Erdoğan, 2016'daki başarısız darbe girişiminden beri izlediği bir çizgiyi hızlandırıyor: Batı düzeninden bir bağımlılık ilişkisi olarak kopmak, Türkiye'nin kendi başına bir güç konumu kurması. Bu, Batı'ya karşı değil, ama artık onun mantığıyla da değil. Mekke Paktı, bu stratejinin şimdiye kadarki en görünür kurumsal ifadesi.
Pakt, tek tek sınırlı olan imkânları birleştiriyor: Türkiye, gelişmiş bir savunma sanayii getiriyor; yerli üretim savunma ürünlerinin payı yaklaşık yüzde 20'den yaklaşık yüzde 80'e çıktı. Ayrıca diğer ortakların hiçbirinde bulunmayan NATO ile birlikte çalışabilirlik de Türkiye'de var. Pakistan nükleer silahları getiriyor. Suudi Arabistan sermayeyi ve kutsal mekânların sembolik ağırlığını. İttifak birbirini tamamlayacak biçimde kurulmuş: Her birinde, diğerlerinde olmayan bir şey var.
Erdoğan ayrıca ittifakı genişletmek istediğinin sinyalini verdi; Mısır adıyla anıldı. Genişleme, Türkiye'yi gerçekten de yeni bir İslami güvenlik mimarisinin model gücü hâline getirirdi. Bunun başarılıp başarılmayacağı belirsiz.
Gerçek katkı
Pakt var. Bu sıradan görünüyor, ama değil. Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın onlarca yıldır sağlam bir güvenlik mimarisi olmadı; ikili iş birliği vardı, kurumsal karşılıklı yardım yoktu. Erdoğan'ın bu belgeyi ortaya çıkarmış olması, selefilerinin başaramadığı bir diplomatik sonuç.
Karşılıklı yardım maddesinin yanı sıra anlaşma somut iş birliği alanları da öngörüyor: Türkiye'den Suudi Arabistan'a savunma teknolojisi transferi, istihbarat iş birliği, Suudi Arabistan'da bir Türk hava savunma sisteminin kurulması. Bunlar salt bir niyet beyanı değil, operasyonel adımlar.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ayrıca ittifakın yeni üyelere açık olduğunu açıkça ortaya koydu. Bu, pakta üç imzacının ötesine geçen kurumsal bir gelişme perspektifi veriyor.
Erdoğan, Bişkek'teki ŞİÖ (SCO) zirvesinde anlaşmayı küresel istikrara bir katkı olarak sundu. Bu retorikti, ama çok taraflı bir platforma taşıyabildiği bir retorik; bu da belli bir uluslararası yankıya işaret ediyor.
Önemsiz olanlar
Erdoğan'ın, paktın hiç kimseye, ne İran'a ne de İsrail'e karşı olmadığı yönündeki tekrarlanan güvencesinin operasyonel bir anlamı yok. Karşılıklı yardım maddeleri, niyet beyanlarıyla değil, kriz anıyla tanımlanır. Bunu her fırsatta yinelemesi, komşulara yönelik bir yatıştırma politikası; anlaşmanın içeriği değil.
Mısır'a ve "tüm kardeş ülkelere" yapılan davet, Ağustos 2026 itibarıyla bir slogan; bir müzakere sonucu değil. Anlaşmaya kimin, ne zaman ve hangi koşullarla katılmak istediğine dair kamuya açık bir dayanak yok.
Poz ve gösteriş
Erdoğan 25 Ağustos 2026'da Türkiye'nin "her senaryoya hazır" olduğunu açıkladı. Bu ifadeyi İsrail-İran çatışması bağlamında kullandı ve hazırlığın somut olarak ne anlama geldiğini bilerek açık bıraktı. Aynı zamanda yeni bir bölgesel savunma ittifakının da üyesi olan bir NATO üyesinin "her senaryoya hazır" olması kararlı görünüyor, ama hiçbir şey söylemiyor.
Mekke anlaşmasının iç politikadaki sahnelenişi, Erdoğan'ın yıllardır inceltmiş olduğu bir kalıbı izledi: Sorunları çözmeyip ağırlaştıran dış güçlere işaret etmek; bunu, başkalarının başarısız olduğu yerde sorumluluğu üstlenen bir Türkiye imajıyla birleştirmek. Bu çerçeve etkili, çünkü yanlış değil: Dış müdahaleler bölgeyi istikrarsızlaştırdı. Aynı zamanda hesaplı, çünkü bölgesel gelişmelerdeki kendi sorumluluğunu sistematik olarak gözden uzak tutuyor.
Eski ABD Başkanı Donald Trump anlaşmayı övdü; bu da aynı tabloya uyuyor: Bölgesel müttefiklerden daha fazla öz sorumluluk bekleyen bir ABD başkanı, bir NATO ortağı bu öz sorumluluğu kurumsallaştırdığında pek eleştiri getiremez. Sonuç, kendi ittifak mimarisini karmaşıklaştırsa bile.
Mekke Paktı'nın asıl yapısal sorusuna, yani çatışma durumunda Türkiye'nin Pakistan ve Suudi Arabistan'a karşı karşılıklı yardım yükümlülüğünün Türkiye'nin NATO yükümlülükleriyle nasıl bağdaşacağı sorusuna, ne Erdoğan ne de Fidan yanıt verdi. IISS ve SIPRI, anlaşmanın nükleer boyutu hakkında şimdiye kadar özel bir değerlendirme yapmadı; Pakistan'ın nükleer silahlarının pakt çerçevesinde hangi rolü oynayacağına dair operasyonel yükümlülükler anlaşmada belirsiz kalıyor. Erdoğan 2019'da, başka devletler nükleer silaha sahipken Türkiye'nin sahip olmasına izin verilmemesini alenen eleştirmişti. Bir nükleer güçle yapılan pakt, nükleer silah edinmek anlamına gelmiyor; ama ondan uzaklaşmak da değil.
Bu ayın karşıtlık cümlesi: Erdoğan, caydırıcılık vaat eden, ama caydırıcılığın hangi koşullarda devreye gireceğini söylemeyen bir ittifak kurdu. Bu hiç değil. Ama Mekke'de ilan edilenden de az.